خیلی از افراد تصور می‌کنند راز موفقیت تریدرهای حرفه‌ای در بازار، داشتن یک استراتژی پیچیده یا ذهنیت خاص است. این موارد سهم خودشان را دارند، اما فاکتور اصلی برای اندازه‌گیری موفقیت در بازار، مفهوم ساده‌ای به نام ریسک به ریوارد است. اما منظور از مفهوم ریسک به ریوارد چیست؟ ریسک به ریوارد یا RR همان فیلتری است که به شما کمک می‌کند متوجه شوید که آیا یک معامله ارزش پولی که وسط می‌گذارید را دارد یا نه. شما با درک این موضوع، دیگر بر اساس حدس و گمان وارد بازار نمی‌شوید و معاملات خود را کاملا منطقی می‌سنجید. در این مطلب، با زبان ساده، یاد می‌گیریم که چطور سود و زیان احتمالی خود را قبل از هر کلیک محاسبه کنید. اگر تریدر مبتدی یا نیمه‌حرفه‌ای هستید و می‌خواهید جلوی ضررهای سنگین را بگیرید، یادگیری این فرمول‌ها و مفاهیم برای شما یک نیاز اصلی است.
ریسک و ریوارد در بازارهای مالی چه معنایی دارند؟
برای این ببینیم نسبت ریسک به ریوارد چیست، اول باید دو مفهوم اصلی آن را جداگانه بشناسیم. هر معامله یا سرمایه‌گذاری در بازار، با دو فاکتور اصلی همراه است:
- ریسک (Risk): ریسک در بازارهای مالی همان عدم قطعیت درباره نتیجه معامله شماست. هیچ کسی نمی‌تواند با اطمینان بگوید بازار دقیقاً همان‌طوری حرکت می‌کند که او پیش‌بینی کرده است. وقتی عدم قطعیت درباره قیمت آینده یک دارایی بالا می‌رود، احتمال از دست دادن پول هم بیشتر می‌شود. به زبان ساده‌تر، ریسک همان مقدار پولی است که شما می‌پذیرید در صورت اشتباه بودن تحلیل‌تان، از دست بدهید.
- ریوارد (Reward): ریوارد یا پاداش، همان سودی است که انتظار دارید از یک معامله به دست بیاورید. معمولاً تریدرها این سود مورد انتظار را بر اساس داده‌های گذشته چارت، الگوهای قیمتی یا تحلیل‌های فاندامنتال تعیین می‌کنند. هرچقدر ریسک بیشتری را قبول کنید، پتانسیل کسب سود (و البته ضرر) شما هم بالاتر می‌رود.
نسبت ریسک به ریوارد چیست؟
حالا که دو مفهوم ریسک و ریوارد را شناختیم، باید ببینیم ترکیب آن‌ها چه کمکی به ما می‌کند. نسبت ریسک به ریوارد (Risk to Reward Ratio) راهی برای اندازه‌گیری سود مورد انتظار شما به ازای هر واحد پولی است که ریسک می‌کنید. تریدرها از این نسبت استفاده می‌کنند تا دقیقاً مشخص کنند حاضرند چه مقدار پول را به خطر بیندازند تا چه مقدار پول به دست بیاورند.
این نسبت با تقسیم کردن فاصله نقطه ورود تا حد ضرر (Stop-Loss) بر فاصله نقطه ورود تا حد سود (Take-Profit) به دست می‌آید. ارتباط بین این دو عدد به شما می‌گوید که آیا باز کردن این پوزیشن منطقی است یا بهتر است به دنبال فرصت دیگری بگردید. هر چه احتمال ضرر شما نسبت به سودتان بزرگ‌تر باشد، وضعیت معامله بدتر است. هیچ تریدری از یک سری معاملات زیان‌ده در امان نیست و اگر این نسبت را رعایت نکنید، با چند ضرر متوالی حساب شما آسیب جدی می‌بیند.
برای درک بهتر، گاهی اوقات معامله‌گران از اصطلاح RR در ترید استفاده می‌کنند. اما این اصطلاحRR در ترید چیست؟ حروف RR مخفف همان Risk/Rewardاست. وقتی کسی می‌پرسد RR در ترید چیست، دقیقاً به دنبال همین است که بداند در ازای هر 1 دلاری که ممکن است از دست بدهد، چند دلار قرار است به دست بیاورد.
محاسبه ریسک به ریوارد چگونه انجام می‌شود؟
برای محاسبه ریسک به ریوارد، اول از همه باید مقادیر ریسک و ریوارد را روی چارت مشخص کنید. این سطوح توسط خود شما به عنوان تریدر تعیین می‌شوند. ریسک همان پولی است که تحمل از دست دادنش را دارید. هیچ‌وقت نباید حد ضرر خود را به صورت تصادفی روی یک نقطه از چارت رها کنید فقط به این دلیل که نسبت RR شما عدد خوبی به نظر برسد. حد ضرر و حد سود خیلی مهم‌تر از خود نسبت هستند، چون آن‌ها مشخص می‌کنند که معامله اصلا شانس موفقیت دارد یا نه.
ریوارد هم پولی است که وقتی قیمت به حد سود شما برسد، وارد حساب‌تان می‌شود. درست مثل حد ضرر، نباید تارگت خود را روی هوا و نقاط غیرمنطقی قرار دهید تا فرمول شما جور دربیاید. گاهی اوقات داشتن یک نسبت کوچک‌تر اما با احتمال برد بالاتر (Win Rate)، خیلی بهتر از یک نسبت بزرگ و دست‌نیافتنی است.
فرمول ریسک به ریوارد
یک فرمول ساده وجود دارد که می‌توانید از آن برای پیدا کردن این نسبت استفاده کنید:
- نسبت ریسک به ریوارد= ریسک / ریوارد
- ریسک = قیمت ورود به معامله – حد ضرر
- ریوارد = حد سود – قیمت ورود به معامله
در نتیجه: نسبت ریسک به ریوارد = (نقطه ورود – حد ضرر) / (حد سود – نقطه ورود)
بیایید یک مثال واقعی بزنیم تا نسبت سود به ضرر در معامله را بهتر درک کنیم. فرض کنید شما نمودار طلا (XAUUSD) را تحلیل کرده‌اید و می‌خواهید وارد معامله خرید (Buy) شوید.
- نقطه ورود شما به معامله روی قیمت 1800 دلار است.
- شما حد ضرر خود را زیر یک سطح حمایتی قوی، روی قیمت 1750 دلار قرار می‌دهید.
- همچنین حد سود خود را نزدیک یک سطح مقاومتی روی قیمت 2000 دلار تنظیم می‌کنید.
حالا بیایید این اعداد را در فرمول ریسک به ریوارد قرار دهیم:
(1800 – 1750) / (2000 – 1800) = 50 / 200 = 1:4 (یا همان 0.25)
در این مثال، شما 50 دلار ریسک می‌کنید تا 200 دلار سود به دست بیاورید. یعنی در ازای هر 1 دلاری که به خطر می‌اندازید، 4 دلار سود احتمالی در انتظار شماست. این یک نسبت سود به ضرر در معامله بسیار منطقی و خوب است.
شما می‌توانید همین کار را با ابزارهای موجود در پلتفرم‌های معاملاتی مثل متاتریدر 4 یا متاتریدر 5 هم انجام دهید. با کلیک روی دکمه وسط موس (غلتک)، ابزار Crosshair فعال می‌شود. حالا می‌توانید با کشیدن موس روی چارت، فاصله نقطه ورود تا استاپ لاس و تیک پروفیت را بر اساس پوینت (Point) یا پیپ اندازه بگیرید و به جای قیمت‌ها، آن فواصل را به هم تقسیم کنید.
ریسک به ریوارد مناسب در ترید کدام است؟
بسیاری از تحلیلگران و افراد حاضر در بازار می‌گویند که نسبت 1:3 بهترین گزینه برای همه است. یعنی 1 واحد ریسک در برابر 3 واحد ریوارد. اما این قانون سفت و سخت چندان مناسب به نظر نمی‌رسد. گاهی اوقات داشتن یک نسبت خیلی بزرگ به معنای پایین آمدن احتمال پیروزی شما در معامله است. اگر از نسبت 1:1 استفاده کنید، شانس شما برای رسیدن به سود خیلی بیشتر از زمانی است که نسبت 1:4 را هدف می‌گیرید. دلیل این موضوع نوسانات طبیعی بازار است. بازار ممکن است با یک حرکت کوچک و تصادفی به استاپ لاس شما برخورد کند، در حالی که حد سود شما آنقدر دور بوده که قیمت هرگز توان رسیدن به آن را نداشته است.
برای بیشتر شرایط بازار، سعی کنید ریسک ریوارد مناسب در ترید را بین 1:1.5 تا 1:3 نگه دارید. این محدوده به شما کمک می‌کند تعادل خوبی بین مقدار سود و احتمال موفقیت ایجاد کنید. اگر معامله‌ای با شرایط چارتی عالی، اخبار اقتصادی موافق و تاییدهای محکم پیدا کردید، می‌توانید نسبت‌های 1:1 یا 1:2 را هم بپذیرید. تا زمانی که می‌دانید چرا وارد معامله شده‌اید و جلوی احساسات خود را می‌گیرید، چنین نسبت‌هایی کاملاً قابل قبول هستند.
قبل از هر کاری، همیشه پیشنهاد می‌کنیم از یک چک لیست ورود به معامله استفاده کنید تا مطمئن شوید تنظیم حد سود و ضرر شما صرفا بر اساس هیجان نبوده و دلایل تکنیکال دارد.
ریسک به ریوارد برای تریدرهای مبتدی
وقتی تازه وارد بازار می‌شوید، پیدا کردن نقطه تعادل کمی سخت است. موضوع ریسک به ریوارد برای تریدرهای مبتدی باید با احتیاط بیشتری همراه باشد. افراد تازه‌کار معمولاً تمایل دارند با یک معامله پول زیادی به دست بیاورند، به همین دلیل حد سودهای بسیار دور از ذهنی برای خود می‌گذارند.
تریدرهای مبتدی باید یاد بگیرند که تمرکز اول آن‌ها حفظ سرمایه است، نه دو برابر کردن آن در یک شب. برای شروع، تنظیم نسبت 1:2 یک تمرین عالی است. یعنی یاد بگیرید سودی دو برابر ضررتان از بازار بگیرید اما توقع تارگت‌های نجومی نداشته باشید.
برای درک بهتر این که چطور این نسبت‌ها را در شرایط واقعی پیاده‌سازی کنید، استفاده از منابع آموزشی استاندارد بسیار کمک‌کننده است. شما با شرکت در دوره‌های آموزشی رایگان فارکس می‌توانید نحوه ترکیب این نسبت‌ها با استراتژی‌های مختلف را به صورت تصویری و عملی یاد بگیرید.
شخصیت‌های مختلف تریدرها در برابر ریسک و ریوارد
هر تریدری شخصیت خاص خودش را دارد و به شکل متفاوتی با خطر از دست دادن پول روبه‌رو می‌شود. به طور کلی سه دسته اصلی برای رفتار تریدرها در برابر ریسک و ریوارد وجود دارد:
1. ریسک‌گریز
هدف این افراد این است که بیشترین سود ممکن را با کمترین میزان خطر به دست بیاورند. اگر دو معامله با سود احتمالی برابر به آن‌ها پیشنهاد شود، همیشه آن معامله‌ای را انتخاب می‌کنند که حد ضرر کوچکتری دارد.
2. خنثی نسبت به ریسک
این گروه فقط به دنبال به دست آوردن بالاترین سود ممکن هستند و توجه زیادی به میزان خطری ندارند که آن‌ها را تهدید می‌کند. تمام تمرکز آن‌ها روی عدد پایانی سود است.
3. ریسک‌پذیر
این افراد فعالانه به دنبال فرصت‌های پرخطر می‌گردند. با این که در این حالت احتمال ضرر خیلی بالاست، اما پتانسیل سود هم به همان نسبت بالا می‌رود. معامله در بازار ارزهای دیجیتال با نوسانات شدید، مثال خوبی برای این دسته است.
در جدول زیر می‌توانید خلاصه رفتار این سه گروه را مشاهده کنید:
| نوع پروفایل تریدر | تمرکز اصلی در معامله | واکنش به ریسک | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| ریسک‌گریز | حفظ سرمایه و سود کم اما مطمئن | فرار از موقعیت‌های نوسانی و مبهم | تریدرهای مبتدی و سرمایه‌گذاران بلندمدت |
| خنثی | پیدا کردن بالاترین نرخ بازدهی | بی‌تفاوت، فقط به دنبال تارگت سود | تریدرهای با استراتژی‌های الگوریتمی |
| ریسک‌پذیر | سودهای بزرگ و سریع | استقبال از خطر و نوسانات شدید | تریدرهای باتجربه و معامله‌گران کریپتو/اخبار |
ریسک به ریوارد در فارکس و تاثیر لوریج
بازار فارکس ویژگی‌های خاص خودش را دارد. مفهوم ریسک به ریوارد در فارکس به دلیل وجود ابزاری به نام لوریج یا اهرم مالی، اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. قبل از باز کردن هر پوزیشنی در فارکس، باید دقیقاً درک کنید لوریج چطور کار می‌کند و چه تاثیری روی نتیجه معامله شما می‌گذارد.
معامله با لوریج یعنی شما فقط یک سپرده کوچک (مارجین) درگیر می‌کنید تا به ارزش کامل یک پوزیشن بزرگ دسترسی داشته باشید. مثلاً اگر شما قصد خرید دارایی‌هایی به ارزش 1000 دلار را داشته باشید و بروکر از شما مارجین 20 درصدی بخواهد، شما با پرداخت 200 دلار می‌توانید آن پوزیشن 1000 دلاری را باز کنید.
نکته مهم این است که لوریج، هم سود و هم ضرر شما را بزرگ‌تر می‌کند. اگر بازار برخلاف میل شما حرکت کند، مبنای محاسبه ضرر همان 1000 دلار است، نه 200 دلاری که درگیر کرده‌اید. در یک حساب با لوریج 1:5، هر 1 درصد تغییر در قیمت بازار، باعث 5 درصد تغییر در موجودی درگیر شده شما می‌شود.
اگر نسبت ریوارد به ریسک شما روی کاغذ خیلی بالا باشد (مثلا 1:10)، ممکن است به دلیل استفاده از لوریج و نوسانات کوچک بازار، خیلی سریع‌تر از آنچه فکر می‌کنید استاپ لاس شما فعال شود. در این نقطه است که بحث مدیریت ریسک در فارکس به میان می‌آید. شما باید حجم معامله خود را طوری تنظیم کنید که با فعال شدن حد ضرر، فقط درصد کوچکی از کل حساب شما (مثلاً 1 یا 2 درصد) کم شود.
روش‌های عملی برای مدیریت ریسک به ریوارد در معاملات
شما باید قبل از ورود به بازار گام‌های مشخصی برای کنترل شرایط بردارید. ابزارهایی وجود دارند که کمک می‌کنند فرمول شما به درستی کار کند و احساسات در تصمیم‌گیری دخالت نکنند.
1. استفاده از دستورات استاپ لاس و لیمیت
تعیین حد ضرر (Stop-Loss) ساده‌ترین و اصلی‌ترین راه برای محدود کردن خطر است. با قرار دادن استاپ لاس، شما به سیستم می‌گویید اگر قیمت به سطح خاصی رسید که نشان می‌داد تحلیل شما اشتباه بوده، معامله را با همان مقدار ضرر مشخص شده ببندد و جلوی ضرر بیشتر را بگیرد.
از طرف دیگر، دستورات لیمیت (Limit orders) به شما کمک می‌کنند تا زمانی که قیمت به حد سود شما رسید، به صورت خودکار معامله بسته و سود شما ذخیره شود. این کار باعث می‌شود اگر بازار ناگهان برگشت، سود خود را از دست ندهید.
2. ایجاد یک برنامه معاملاتی
داشتن یک برنامه معاملاتی (Trading Plan)کمک می‌کند احساسات را از معاملات خود حذف کنید. برنامه معاملاتی با استراتژی معاملاتی فرق دارد. استراتژی فقط می‌گوید کجا بخر و کجا بفروش؛ اما برنامه معاملاتی مشخص می‌کند که انگیزه شما از ترید چیست، چقدر زمان در روز به این کار اختصاص می‌دهید، حداکثر ضرر مجاز روزانه شما چقدر است و تحت چه شرایطی حق معامله کردن ندارید. با داشتن این برنامه، متعهد می‌شوید که همیشه به قوانین نسبت سود به ضرر در معامله احترام بگذارید.
3. هشدارها و آلارم‌های معاملاتی
استفاده از آلارم‌ها (Trading alerts) یکی دیگر از راه‌های کنترل شرایط است. شما می‌توانید تنظیم کنید وقتی قیمت به سطح خاصی رسید، پلتفرم به شما اطلاع دهد. این کار باعث می‌شود مجبور نباشید تمام روز به چارت خیره شوید. نگاه کردن مداوم به چارت باعث ایجاد استرس و گرفتن تصمیمات هیجانی (مثل جابه‌جا کردن زودهنگام حد ضرر) می‌شود.
انواع ریسک‌هایی که تریدرها باید بشناسند
برای این که نسبت ریسک به ریوارد شما در دنیای واقعی درست عمل کند، باید بدانید چه چیزهایی ممکن است معامله شما را خراب کنند. در بازارهای مالی، خطرات مختلفی وجود دارند که آشنایی با آن‌ها دید بهتری به شما می‌دهد، از جمله:
1. ریسک سیستماتیک و غیرسیستماتیک
ریسک سیستماتیک به تغییرات کلان بازار برمی‌گردد که شما هیچ کنترلی روی آن‌ها ندارید. مسائلی مثل سیاست‌های کلان اقتصادی، تغییر نرخ بهره بانکی و شرایط اجتماعی که کل بازار را تکان می‌دهند، در این دسته قرار می‌گیرند.
در مقابل، ریسک غیرسیستماتیک مربوط به مشکلات یک شرکت خاص یا یک بخش کوچک از بازار است. مثلاً تصمیم اشتباه مدیر عامل یک شرکت یا مشکل در زنجیره تامین کالای همان شرکت.
2. ریسک نوسانات
این همان خطری است که به خاطر غیرقابل پیش‌بینی بودن بازار به وجود می‌آید. وقتی اخبار مهمی منتشر می‌شود، فاصله بین بالاترین و پایین‌ترین قیمت در یک کندل بسیار زیاد می‌شود. این نوسانات شدید می‌توانند به راحتی استاپ لاس شما را فعال کنند، حتی اگر مسیر کلی تحلیل شما درست بوده باشد. برای همین است که می‌گویند در زمان خبرهای مهم، فرمول ریسک به ریوارد به تنهایی نمی‌تواند از شما محافظت کند.
3. ریسک نقدینگی
گاهی اوقات شما در معامله‌ای هستید و می‌خواهید با یک ضرر کوچک خارج شوید، اما خریداری در آن قیمت وجود ندارد. ناتوانی در خرید یا فروش سریع دارایی به خاطر نبود نقدینگی کافی در بازار، می‌تواند ضررهای شما را بیشتر از چیزی که در فرمول حساب کرده بودید، افزایش دهد.
4. ریسک نرخ بهره و تورم
وقتی تورم بالا می‌رود، ارزش پول شما کمتر می‌شود. به دنبال آن بانک‌های مرکزی نرخ بهره را تغییر می‌دهند که روی حرکت جفت ارزها در فارکس تاثیر مستقیم دارد. اگر درگیر معاملات بلندمدت باشید، این نوع ریسک‌ها می‌توانند معادلات ریوارد شما را کاملاً به هم بریزند.
جمع‌بندی: ریسک به ریوارد؛ مهم‌ترین قانون مدیریت سرمایه در ترید
در نهایت، موفقیت در بازارهای مالی به این برنمی‌گردد که چند بار تحلیل شما درست از آب درمی‌آید؛ بلکه به این بستگی دارد که وقتی اشتباه می‌کنید چقدر ضرر می‌دهید و وقتی درست می‌گویید چقدر سود می‌برید. فهمیدن این که ریسک به ریوارد چیست و چطور از آن به درستی استفاده کرد، مرز بین یک قمارباز و یک تریدر حرفه‌ای را مشخص می‌کند. همیشه مقداری ریسک وجود دارد، اما هنر شما در این است که فقط وارد معاملاتی شوید که سود احتمالی آن‌ها ارزش خطری که به جان می‌خرید را داشته باشد. هیچ‌گاه به خاطر هیجان بازار حد ضرر خود را جابه‌جا نکنید و اجازه دهید سیستم معاملاتی‌تان مسیر خودش را طی کند.
سوالات متداول درباره ریسک به ریوارد چیست
1. معنی ریسک به ریوارد چیست؟
نسبت ریسک به ریوارد معیاری است که به شما نشان می‌دهد در برابر هر یک دلاری که در یک معامله به خطر می‌اندازید، انتظار دارید چند دلار سود به دست بیاورید. این مفهوم پایه و اساس مدیریت سرمایه در ترید است.
2. بهترین نسبت ریسک ریوارد مناسب در ترید چقدر است؟
هیچ عدد ثابتی برای همه وجود ندارد، اما معمولا نسبت‌های 1:1.5 تا 1:3 به عنوان گزینه‌های منطقی پیشنهاد می‌شوند. داشتن نسبت‌های بزرگ مثل 1:5 لزوما خوب نیست چون احتمال رسیدن قیمت به آن تارگت پایین می‌آید.
3. چگونه باید از فرمول ریسک به ریوارد استفاده کنیم؟
برای محاسبه ریسک به ریوارد باید فاصله نقطه ورود تا حد ضرر را حساب کرده و آن را بر فاصله نقطه ورود تا حد سود تقسیم کنید. اگر ریسک شما 50 پیپ و تارگت شما 100 پیپ باشد، نسبت شما 1:2 خواهد بود.
4. آیا ریسک به ریوارد برای تریدرهای مبتدی باید متفاوت باشد؟
بله. تریدرهای مبتدی بهتر است از نسبت‌های خیلی بزرگ پرهیز کنند و روی نسبت‌های قابل دسترس‌تر مثل 1:1.5 یا 1:2 تمرکز کنند تا نرخ پیروزی (Win rate) خود را بالا ببرند و از نظر روانی اعتماد به نفس پیدا کنند.
5. چرا محاسبه نسبت ریسک به ریوارد در بازار فارکس حساس‌تر است؟
به دلیل وجود اهرم مالی (لوریج) در فارکس، سود و زیان شما ضریب می‌گیرد. اگر نسبت سود به ضرر را به درستی محاسبه نکنید، یک حرکت کوچک خلاف جهت با وجود لوریج بالا می‌تواند بخش بزرگی از سرمایه شما را از بین ببرد.
