الگوی هارمونیک پروانه چیست و چگونه شکل میگیرد؟
الگوی هارمونیک پروانه یک ساختار پنجنقطهای XABCD است که پایان احتمالی یک حرکت گسترده قیمت را با نسبتهای فیبوناچی تخمین میزند. در این ساختار، موج XA حرکت اولیه، AB اصلاح آن، BC حرکت مخالف AB و CD آخرین حرکت به سمت محدوده تکمیل الگو است. برای شناخت جایگاه پروانه میان سایر ساختارهای قیمتی، مقاله الگوی هارمونیک چیست چارچوب کلی این خانواده را توضیح میدهد.
وجه مشخص پروانه، عبور D از X است. در پروانه صعودی، قیمت برای ساخت D به پایینتر از X میرسد و در نوع نزولی بالاتر از X قرار میگیرد. عبور از X بهتنهایی الگو را باطل نمیکند؛ آنچه اهمیت دارد فاصله این عبور و واکنش بازار پس از رسیدن به محدوده محاسبهشده است.
الگوی پروانه صعودی و نزولی
الگوی Butterfly دو جهت دارد. ترتیب نقاط در هر دو یکسان است، اما حرکت موجها و محل PRZ نسبت به قیمت معکوس میشود. در تصویر زیر، خطوط صرفاً ساختار آموزشی را نشان میدهند؛ برای تشخیص الگوی واقعی باید نسبتهای عددی نیز کنترل شوند. صعودی یا نزولی بودن پروانه به جهت بازگشت احتمالی پس از نقطه D اشاره دارد. در پروانه صعودی، D زیر X و در پروانه نزولی، D بالای X قرار میگیرد.

الگوی پروانه صعودی (Bullish Butterfly)
در پروانه صعودی، XA رو به بالا، AB نزولی، BC صعودی و CD دوباره نزولی است. نقطه D پایینتر از X قرار میگیرد؛ در این محدوده میتوان کاهش فشار فروش و واکنش احتمالی خریداران را بررسی کرد. پایینتر بودن D سیگنال خرید نیست. کندل برگشتی یا تغییر ساختار کوتاهمدت میتواند به ارزیابی پایان حرکت نزولی کمک کند.
الگوی پروانه نزولی (Bearish Butterfly)
در پروانه نزولی، XA نزولی، AB صعودی، BC نزولی و CD صعودی است. نقطه D بالاتر از X قرار میگیرد و PRZ محل بررسی احتمال کاهش قدرت خریداران است. سقف تازه در D ممکن است شبیه شکست مقاومت باشد. باقیماندن قیمت بالای PRZ سناریوی برگشت را ضعیف میکند؛ بسته شدن کندل زیر محدوده، نشانهای برای بررسی واکنش نزولی است. نسبتها در هر دو نوع یکسان هستند.
نسبتهای فیبوناچی در الگوی هارمونیک پروانه
برای سنجش نسبتهای فیبوناچی پروانه، موج مبنای هر محاسبه را مشخص کنید؛ اشتباه در آن محل D و نام الگو را تغییر میدهد. جدول زیر، نسخه معیار این آموزش را نشان میدهد.
| بخش الگو | اندازهگیری | معیار بررسی |
|---|---|---|
| B | اصلاح موج XA | نزدیک 0.786 یا 78.6% |
| C | اصلاح موج AB | بین 0.382 تا 0.886 یا 38.2% تا 88.6% |
| D | گسترش موج XA از سمت A | نزدیک 1.272 یا 127.2%؛ فراتر از X |
| CD | امتداد موج BC | معمولاً 1.618 تا 2.24 برابر BC؛ گاهی تا 2.618 در ساختارهای گستردهتر |
| CD نسبت به AB | برابری یا امتداد AB از نقطه C | حداقل بررسی AB=CD؛ حالت جایگزین رایج نزدیک 1.27AB |
B و گسترش XA در D معیارهای اصلی هستند. چون C دامنه اصلاح گستردهای دارد، محل D را فقط از روی C تعیین نکنید. همگرایی XA، BC و AB/CD ناحیه PRZ را مشخصتر میکند، نه نتیجه واکنش را. برخی منابع D نزدیک 1.618XA را نیز مطرح میکنند؛ اما مبنای این آموزش 1.272XA است و نسبتهای نسخههای مختلف نباید با هم مخلوط شوند.
آموزش رسم الگوی هارمونیک پروانه روی نمودار
در تریدینگویو، ابزار XABCD Pattern و در متاتریدر، خطوط و ابزارهای Fibonacci Retracement و Expansion برای رسم پروانه کاربرد دارند. ابتدا چهار نقطه X، A، B و C را روی سقفها و کفهای مشخص علامت بزنید. سپس با نسبتهای فیبوناچی، محدوده احتمالی تشکیل D را به دست آورید. در تریدینگویو میتوانید از ابزار XABCD Pattern برای علامتگذاری ساختار استفاده کنید.
مرحله 1: موج XA را پیدا کنید و اصلاح B را بسنجید
در الگوی پروانه صعودی، ابتدا کف قیمت را بهعنوان X و سقف بعدی را بهعنوان A مشخص کنید. در پروانه نزولی، این ترتیب برعکس است و موج XA از سقف به کف حرکت میکند. سپس ابزار فیبوناچی اصلاحی (Fibonacci Retracement) را روی موج XA رسم کنید تا میزان بازگشت قیمت در موج AB مشخص شود.
در این مرحله، نقطه B باید نزدیک سطح اصلاحی 78.6% موج XA قرار بگیرد. برای مثال، اگر طول XA برابر 100 پیپ باشد، موج AB باید حدود 78.6 پیپ از آن را اصلاح کند. این روش اندازهگیری عمق اصلاح قیمت، از کاربردهای استراتژی فیبوناچی است و در الگوی پروانه برای ارزیابی اعتبار نقطه B استفاده میشود. اگر B فاصله زیادی با این نسبت داشته باشد، نباید با جابهجایی دلخواه نقاط X و A، الگو را به نمودار تحمیل کنید.
مرحله 2: محل C را با اصلاح AB کنترل کنید
پس از B، موج BC خلاف جهت AB شکل میگیرد. نقطه C باید 38.2% تا 88.6% موج AB را اصلاح کند؛ برای AB برابر 80 پیپ، طول BC حدود 30.6 تا 70.9 پیپ خواهد بود. تا شروع حرکت CD، موقعیت C ممکن است تغییر کند. انتخاب سوئینگ ناتمام، برآورد D بر اساس BC را نیز جابهجا میکند.
مرحله 3: گسترش XA و نقطه احتمالی D را رسم کنید
در پروانه صعودی، 1.272 برابر طول XA را از A رو به پایین و در نوع نزولی رو به بالا اندازه بگیرید. D حدود 27.2% طول XA آنسوتر از X است، نه 127.2% دورتر از X. برای XA صعودی 100 پیپی، D حدود 27.2 پیپ زیر X خواهد بود. این فقط قیمت مرجع است، نه سیگنال ورود.
مرحله 4: امتداد BC و ساختار AB=CD را با D تطبیق دهید
امتداد CD نسبت به BC را در محدوده رایج 1.618 تا 2.24 بررسی کنید. سپس AB=CD یا حالت جایگزین 1.27AB را از C محاسبه و با گسترش XA مقایسه کنید. برای محاسبه این تناسب، مقاله الگوی هارمونیک ABCD روش AB=CD را شرح داده است. اگر سه محاسبه در قیمتهای دور از هم تمام شوند، ساختار را فقط بهخاطر ظاهر مشابه معتبر فرض نکنید.

چطور اعتبار الگوی پروانه و ناحیه PRZ را بررسی کنیم؟
PRZ یک بازه قیمتی است، نه لزوماً یک خط دقیق. قیمت حاصل از 1.272XA، امتداد BC و AB/CD را کنار هم بگذارید. نزدیکی این سطوح، متناسب با نوسان نماد، ناحیه بررسی را میسازد؛ فاصله زیاد نشانه ضعف همگرایی است.
برای کنترل اعتبار الگوی پروانه، این موارد را بررسی کنید:
- نقاط X ،A،B و C روی سقفها و کفهای واضح قرار دارند و با تغییر دلخواه چند کندل جابهجا نشدهاند.
- B به اصلاح 0.786XA نزدیک است و C در محدوده تعریفشده نسبت به AB قرار دارد.
- D بیرون از X و نزدیک 1.272XA است؛ امتداد BC و تناسب AB/CD نیز در اطراف آن پایان مییابند.
- محدوده PRZ در مقایسه با اسپرد، نوسان معمول و ساختار حمایت یا مقاومت معنای عملی دارد.
- برنامه مشخصی برای تأیید قیمت، حد ضرر و شرایط صرفنظرکردن از موقعیت نوشته شده است.
این نکته را نیز در نظر بگیرید که لمس PRZ تأیید بازگشت نیست. بسته شدن کندل برگشتی یا شکست آخرین سقف یا کف کوچک خلاف جهت CD میتواند معیار بررسی باشد. این معیار را قبل از حرکت قیمت تعیین کنید.
معامله با الگوی پروانه چگونه است؟
در معامله با الگوی پروانه باید شرط ورود، حد ابطال و فاصله هدف تا ریسک مشخص باشد. اگر این موارد روشن نیست، صرف نظرکردن از موقعیت منطقیتر است.
تأیید ورود بعد از تشکیل D
در پروانه صعودی، بسته شدن کندل برگشتی یا شکست سقف کوچک حرکت CD میتواند شرط ورود باشد. در نوع نزولی، واکنش نزولی و شکست یک کف کوتاهمدت بررسی میشود. سفارش لیمیت روی1.272XA بدون تأیید ممکن است زودهنگام باشد. تأیید دیرهنگام ممکن است فاصله ورود تا حد ضرر را بیشتر کند؛ پس تأیید و نسبت ریسک به بازده را با هم بسنجید.
محل ابطال الگو و تعیین حد ضرر
حد ضرر در پروانه صعودی پایینتر از ناحیه خطر و در نوع نزولی بالاتر از آن بررسی میشود. قرار دادن حد ضرر دقیقاً روی X اشتباه است؛ زیرا D از X عبور میکند. در برخی چارچوبها، 1.414XA مرز دورتر ابطال محسوب میشود؛ این سطح حد ضرر ثابت همه معاملات نیست. اگر فاصله آن با سقف ریسک حساب سازگار نباشد، معامله را کنار بگذارید یا حد ضرر ساختاری نزدیکتری تعریف کنید که البته احتمال خروج زودتر دارد.
اهداف قیمت و اندازه موقعیت
برای اهداف، ابتدا حمایت و مقاومت مسیر را مشخص کنید. اصلاحهای 0.382 و 0.618 موج CD و نقاط C و B نواحی احتمالی واکنش هستند، نه هدف قطعی. حجم معامله را با فاصله حد ضرر و ریسک مجاز حساب تنظیم کنید. اسپرد و اسلیپیج هم میتوانند قیمت اجرا را تغییر دهند.

مثال عددی الگوی پروانه صعودی در EURUSD
این سناریوی آموزشی فرضی برای نمودار یکساعته EURUSD است، نه معامله واقعی یا بکتست. هر پیپ را 0.0001 در نظر بگیرید.
ابتدا پنج نقطه فرضی را روی نمودار بهترتیب علامت بزنید:
- X = 1.10000 و A = 1.11000: موج XA صعودی و برابر 100 پیپ است.
- B = 1.10214: موج AB برابر 78.6 پیپ است؛ پس B دقیقاً 78.6% از XA را اصلاح کرده است.
- C = 1.10725: موج BC برابر 51.1 پیپ، یعنی حدود 65% موج AB است و در محدوده مجاز قرار دارد.
- D بر اساس XA = 1.09728: از A، طول 127.2 پیپ به سمت پایین محاسبه میشود؛ D برابر 27.2 پیپ پایینتر از X قرار میگیرد.
امتداد 2.0BC از C به 1.09703 و امتداد 1.27AB از C به 1.09727 میرسد. همراه با برآورد XA، ناحیه 1.0970 تا 1.0973 برای PRZ به دست میآید. در D نزدیک 1.09728، نسبت CD به BC حدود 1.95 است.
فرض کنید قیمت در 1.09720 واکنش دهد و کندل یکساعته در 1.09760 بسته شود. اگر این شرط از پیش تعیین شده باشد، ورود فرضی در 1.09760 بررسی میشود. حد ضرر نمونه 1.09570 زیر PRZ و سطح 1.414XA در حدود 1.09586 است؛ فاصله تا حد ضرر 19 پیپ خواهد بود.
با اصلاح CD، هدف نخست 1.10109 (38.2%) و دوم 1.10344 (61.8%) است؛ سطح B در 1.10214 نیز مانع احتمالی میان راه است. اگر تأیید رخ ندهد یا PRZ شکسته شود، این سناریوی فرضی کنار گذاشته میشود.

تفاوت الگوی پروانه و گارتلی و خفاش چیست؟
پروانه، گارتلی و خفاش همگی ساختار پنجنقطهای XABCD دارند، اما نسبتهای فیبوناچی و محل تکمیل آنها متفاوت است. در جدول زیر، تفاوت الگوی پروانه با گارتلی و خفاش از نظر میزان اصلاح موج XA در نقطه B، نسبت فیبوناچی نقطه D و موقعیت آن نسبت به X مقایسه شده است تا تشخیص این الگوها روی نمودار آسانتر شود.
| الگو | نقطه B نسبت به XA | جایگاه D نسبت به XA | موقعیت D نسبت به X |
|---|---|---|---|
| پروانه (Butterfly) | اصلاح 0.786 | گسترش حدود 1.272 | بیرون از محدوده XA |
| گارتلی (Gartley) | اصلاح 0.618 | اصلاح حدود 0.786 | داخل محدوده XA |
| خفاش (Bat) | اصلاح 0.382 تا 0.50 | اصلاح حدود 0.886 | داخل محدوده XA |
برای تشخیص اولیه، ابتدا جایگاه D نسبت به X و سپس عمق اصلاح B نسبت به XA را بررسی کنید. در نسخه پروانهای که اینجا بررسی شد، D فراتر از X و اصلاح B نزدیک 78.6% است.
اشتباهات رایج در رسم و تشخیص الگوی پروانه
اشتباهات زیر میتوانند تشخیص الگوی پروانه یا تصمیم ورود را مخدوش کنند:
- تحمیل شکل به نمودار: جابهجایی نقاط X و A یا انتخاب سایههای نامرتبط برای رسیدن به نسبت 0.786 باعث میشود الگو پس از هر کندل تغییر کند.
- اشتباه در موج مبنا: 0.786 مربوط به اصلاح XA در B است، اما 0.382 تا 0.886 برای اصلاح AB در C استفاده میشود. این نسبتها قابلجابهجایی نیستند.
- ترکیب تعریفهای متفاوت: انتخاب B از یک نسخه و D در 1.618XA از نسخه دیگر، بدون اعلام چارچوب، اعتبار بررسی را از بین میبرد.
- ورود پیش از کامل شدن CD: تا زمانی که قیمت وارد PRZ نشده و واکنش تعریفشده رخ نداده است، نقطه D صرفاً پیشبینی محل احتمالی تکمیل است.
- قرار دادن حد ضرر روی X: در پروانه معتبر، قیمت قرار است از X عبور کند. حد ضرر باید در رابطه با PRZ، محل ابطال و شرایط اجرا تعیین شود.
- نادیده گرفتن هزینه اجرا و اخبار: در زمان انتشار دادههای اقتصادی، اسپرد و نوسان میتوانند فاصله قیمت بازار تا محدوده محاسبهشده را بیشتر کنند.
در تمرین با نمودار گذشته، قواعد ورود را پیش از دیدن کندلهای بعدی ثبت کنید تا نمونههای موفق را گزینشی انتخاب نکنید.

جمعبندی الگوی هارمونیک پروانه
برای تشخیص الگوی پروانه، ابتدا اصلاح B نزدیک 78.6% موج XA را بررسی کنید. سپس با گسترش XA و اندازهگیری امتدادهای BC و AB، ناحیه احتمالی تکمیل D را مشخص کنید. پس از رسیدن قیمت به این ناحیه، واکنش بازار و فاصله ورود تا حد ابطال را طبق برنامه معاملاتی بررسی کنید.

