الگوی هارمونیک گارتلی چیست؟
الگوی گارتلی (Gartley Pattern) یک الگوی بازگشتی در تحلیل تکنیکال است که از 5 نقطه X، A، B، C و D تشکیل میشود. این الگو با استفاده از نسبتهای فیبوناچی، محدودهای را مشخص میکند که احتمال پایان اصلاح قیمت و بازگشت آن در جهت حرکت اولیه وجود دارد. ساختار گارتلی شامل 4 موج XA، AB، BC و CD است. موج XA حرکت اولیه قیمت را نشان میدهد و سه موج بعدی ساختار اصلاحی را تشکیل میدهند. نقطه D محل احتمالی تکمیل الگو است؛ جایی که معاملهگر با بررسی نسبتهای فیبوناچی و واکنش قیمت، احتمال بازگشت را ارزیابی میکند.
گارتلی به دو نوع صعودی و نزولی تقسیم میشود. در گارتلی صعودی احتمال بازگشت قیمت به سمت بالا و در گارتلی نزولی احتمال بازگشت به سمت پایین بررسی میشود. اچ. ام. گارتلی (H. M. Gartley) این ساختار را در کتاب Profits in the Stock Market (سال 1935) و در صفحه 222 معرفی کرد؛ به همین دلیل «گارتلی 222» هم نامیده میشود. نسبتهای فیبوناچی که امروز در این الگو بهکار میرود، بعدها (از جمله توسط لری پسواینتو) به آن اضافه شد. گارتلی یکی از ساختارهای خانواده الگوهای هارمونیک است که میتوانید با مطالعه مطلب الگوی هارمونیک با سایر انواع آن آشنا شوید.

گارتلی صعودی و نزولی چگونه شکل میگیرند؟
الگوی هارمونیک گارتلی به دو نوع صعودی و نزولی تقسیم میشود. در گارتلی صعودی، قیمت پس از یک حرکت صعودی وارد اصلاح میشود و احتمال دارد با تکمیل الگو در نقطه D، دوباره افزایش پیدا کند. در گارتلی نزولی، قیمت پس از یک حرکت نزولی اصلاح میکند و احتمال بازگشت آن به سمت پایین در نقطه D بررسی میشود. در ادامه، ساختار گارتلی صعودی و نزولی، نحوه شکلگیری نقاط XABCD و تفاوت مسیر حرکت قیمت در هر دو الگو را بررسی میکنیم.
گارتلی صعودی (Bullish Gartley)
در گارتلی صعودی، X یک کف و A یک سقف مشخص است. قیمت از A تا B کاهش مییابد، از B تا C مقداری از افت را جبران میکند و در موج CD دوباره پایین میآید. اگر D در محدوده معتبر و بالاتر از X شکل بگیرد، احتمال پایان اصلاح و بازگشت قیمت به سمت بالا بررسی میشود. حاصل این چهار موج، شکلی نزدیک به حرف M است.
گارتلی نزولی (Bearish Gartley)
در گارتلی نزولی، X سقف و A کف حرکت اولیه است. پس از افت XA، قیمت تا B بالا میرود، از B تا C پایین میآید و در CD دوباره صعود میکند. نقطه D باید پایینتر از X قرار بگیرد. اگر قیمت نزدیک ناحیه تکمیل نشانههای برگشت نزولی نشان دهد، احتمال ادامه حرکت در جهت XA مطرح میشود. شکل کلی معمولاً به حرف W شباهت دارد.

نسبتهای فیبوناچی گارتلی کدامند؟
قواعد گارتلی بر طول موجها تکیه دارند، نه درصد قیمت هر نقطه. برای نمونه، وقتی B در اصلاح 61.8% از XA قرار میگیرد، طول AB نزدیک 61.8% طول XA است. جدول زیر مبنای هر اندازهگیری را مشخص میکند.
| نقطه یا موج | نسبت معیار | موج مبنا و روش سنجش |
|---|---|---|
| XA | موج اولیه | فاصله قیمت X تا A، مبنای اندازهگیری |
| B | اصلاح 0.618 | طول AB نسبت به طول XA |
| C | اصلاح 0.382 تا 0.886 | طول BC نسبت به طول AB |
| D | اصلاح 0.786 | طول AD نسبت به طول XA |
| CD | گسترش 1.13 تا 1.618 | طول CD نسبت به طول BC، همراه با بررسی AB=CD |
از ابزار اصلاحی فیبوناچی (Fibonacci Retracement) و برای سنجش گسترش CD نسبت به BC از ابزار گسترش فیبوناچی (Fibonacci Extension؛ در متاتریدر: Fibonacci Expansion) استفاده میشود. در محاسبه CD، سطوحی مانند 1.272 و 1.618 نیز مراجع رایجی هستند. تفاوت نقطه شروع ابزارها و نحوه تفسیر سطوح در مطلب استراتژی فیبوناچی توضیح داده شده است. در گارتلی باید برای هر عدد بدانید کدام دو نقطه مبنا هستند؛ جابهجایی مبنا میتواند برچسب نسبت را درست و تحلیل را نادرست نشان دهد.
آموزش تشخیص الگوی گارتلی روی نمودار
برای تشخیص الگوی هارمونیک گارتلی روی نمودار، ابتدا باید 5 نقطه X، A، B، C و D را بر اساس نوسانهای قیمت شناسایی کنید. سپس با اندازهگیری نسبتهای فیبوناچی، بررسی میکنید که آیا ساختار تشکیلشده با شرایط گارتلی مطابقت دارد یا خیر. مهمترین بخش این بررسی، مشخص کردن ناحیه بازگشت احتمالی قیمت (PRZ) در نزدیکی نقطه D است. در ادامه، مراحل تشخیص الگوی گارتلی را بهترتیب توضیح میدهیم.
1. موج XA و نقاط چرخش را مشخص کنید
در تایمفریم انتخابی، حرکتی را پیدا کنید که شروع و پایان آن با یک کف و سقف قابلتشخیص مشخص شده باشد. برای گارتلی صعودی از X پایین به A بالا و برای نوع نزولی از X بالا به A پایین حرکت کنید.
نوسانهای بسیار کوچک داخل یک کندل یا حرکتهای درهمریخته معمولاً مبنای مناسبی نیستند. نقاط باید از روی نمودار قابل تشخیص باشند، نه فقط بعد از بزرگنمایی شدید.
2. اصلاح B و جایگاه C را اندازه بگیرید
از A به سمت X، میزان بازگشت قیمت را بسنجید. در گارتلی استاندارد، B باید نزدیک 0.618 از XA قرار بگیرد. سپس حرکت BC را نسبت به AB اندازه بگیرید: C معمولاً بین اصلاح 0.382 تا 0.886 از AB قرار دارد و نباید از A عبور کند.
اگر B بهطور محسوسی در سطح دیگری باشد، صرف شباهت به M یا W برای پذیرش گارتلی کافی نیست.
3. محدوده احتمالی D را پیشبینی کنید
پیش از اینکه موج CD کامل شود، محل اصلاح 0.786 از XA را مشخص کنید. سپس طول AB را از C در جهت CD فرافکنی کنید و نسبت CD به BC را بسنجید.
اگر این اندازهگیریها به قیمتهای نزدیک برسند، محدودهای برای بررسی شکل میگیرد. در نوع صعودی D پایینتر از B و بالاتر از X است؛ در نوع نزولی D بالاتر از B و پایینتر از X قرار میگیرد.
4. شروط الگو را پیش از بررسی ورود کنترل کنید
برچسبهای XABCD را ثابت نگه دارید و نسبتها را با اعدادی که روی نمودار ثبت کردهاید دوباره محاسبه کنید. اگر CD از X عبور کند، دیگر با ساختار استاندارد گارتلی روبهرو نیستید.
هر واکنش کوتاه در نزدیکی D نیز به معنی شکلگیری برگشت معتبر نیست؛ برای تصمیم معاملاتی باید شواهد جداگانهای از تغییر جهت قیمت وجود داشته باشد.

ناحیه PRZ در الگوی گارتلی چگونه تعیین میشود؟
ناحیه بازگشت احتمالی قیمت (Potential Reversal Zone یا PRZ) محدودهای است که احتمال تکمیل الگوی هارمونیک گارتلی و تغییر جهت قیمت در آن بررسی میشود. این ناحیه با اندازهگیری نسبتهای فیبوناچی موجهای الگو مشخص میشود. برای تعیین PRZ، باید 3 مرحله زیر را انجام دهید:
- محاسبه اصلاح 78.6% موج XA: ابتدا این سطح را روی نمودار مشخص کنید. در الگوی گارتلی استاندارد، نقطه D باید نزدیک این سطح و داخل محدوده XA قرار بگیرد.
- بررسی رابطه AB=CD: طول موج AB را از نقطه C در جهت موج CD اندازه بگیرید. اگر نقطه پایان این محاسبه نزدیک سطح 78.6% موج XA باشد، دو اندازهگیری با یکدیگر همگرایی دارند.
- اندازهگیری گسترش موج BC: طول موج CD را نسبت به BC بسنجید. اگر نسبت گسترش نیز در محدوده مورد انتظار گارتلی قرار بگیرد و پایان آن به دو سطح قبلی نزدیک باشد، محدوده PRZ مشخصتر میشود.
رابطه AB = CD یکی از معیارهای بررسی تکمیل گارتلی است که در مطلب الگوی هارمونیک ABCD بهطور دقیقتر توضیح داده شده است. هرچه سطوح محاسبهشده به یکدیگر نزدیکتر باشند، محدوده PRZ مشخصتر خواهد بود. با این حال، رسیدن قیمت به این ناحیه به معنای بازگشت قطعی نیست. معاملهگر باید ابتدا واکنش قیمت را بررسی کند و سپس با توجه به نشانههای تأیید، حد ضرر و نسبت بازده به ریسک، درباره ورود به معامله تصمیم بگیرد.

مثال کامل الگوی گارتلی صعودی در فارکس با GBPUSD
برای اینکه روش محاسبه روشن باشد، یک سناریوی فرضی در نمودار GBPUSD را در نظر بگیرید. اعداد زیر قیمت تاریخی یا سیگنال معاملاتی نیستند؛ طوری انتخاب شدهاند که بتوان نسبتهای یک گارتلی صعودی نزدیک به حالت معیار را مرحلهبهمرحله کنترل کرد.
- X = 1.25000 و A = 1.27000: طول XA برابر 0.02000 یا 200 پیپ است.
- B = 1.25764: اختلاف A تا B برابر 123.6 پیپ است؛ بنابراین AB/XA = 123.6/200 = 0.618.
- C = 1.26650: طول BC برابر 88.6 پیپ است و 71.7% موج AB را اصلاح کرده؛ پس داخل بازه مجاز قرار دارد.
- D بر پایه XA = 1.25428: از A مقدار 0.786 × 200 = 157.2 پیپ کم میکنیم.
- D بر پایه AB=CD = 1.25414: از C به اندازه 123.6 پیپ پایین میآییم.
دو محاسبه آخر تنها 1.4 پیپ اختلاف دارند. بنابراین در این مثال، محدوده 1.25414 تا 1.25428 یک PRZ فشرده را نشان میدهد.
اگر D را 1.25428 بگیریم، طول CD برابر 122.2 پیپ و نسبت CD/BC حدود 1.38 است؛ این مقدار در محدوده گسترش مورد بررسی گارتلی قرار دارد. قیمت D نیز از X، یعنی 1.25000، پایینتر نرفته است.

معامله با الگوی گارتلی؛ ورود، حد ضرر و اهداف
پس از مشخص کردن PRZ، نوبت برنامه ورود، نقطه ابطال و نسبت بازده به ریسک است. این قواعد برای هر دو نوع گارتلی یکسان هستند و فقط جهت حرکت قیمت تغییر میکند.
تأیید قیمت و نقطه ورود
در گارتلی صعودی میتوان بسته شدن یک کندل صعودی در PRZ یا شکست سقف خرد پس از واکنش را بهعنوان شرط تأیید از پیش تعریف کرد. در نوع نزولی، بسته شدن کندل نزولی یا شکست کف خرد بررسی میشود.
کندل تأیید باید بسته شده باشد؛ تغییر رنگ یا شکل آن پیش از بسته شدن، شرط قطعی نیست. اگر قیمت بدون واکنش مشخص از ناحیه عبور کند، صرف رسیدن به D دلیل ورود نیست.
محل ابطال و تعیین حد ضرر
در گارتلی استاندارد صعودی، عبور قیمت از X ساختار تعریفشده را نقض میکند؛ در نوع نزولی، این وضعیت با عبور به بالای X رخ میدهد.
حد ضرر را میتوان با فاصلهای متناسب با نوسان و هزینه اجرا، فراتر از X در نظر گرفت. بعضی روشها حد نزدیکتر به D را انتخاب میکنند؛ اما فعال شدن آن لزوماً به معنی نقض کامل الگو نیست. تفاوت این دو روش باید در ثبت و ارزیابی معاملات حفظ شود.
هدفهای قیمت و نسبت بازده به ریسک
برای هدفگذاری، بازگشت 38.2% و 61.8% موج AD دو مرجع قابل محاسبه هستند؛ B و C نیز ممکن است سطوح ساختاری میانراه باشند.
در مثال GBPUSD، اگر فقط برای محاسبه فرض کنیم پس از تأیید، ورود در 1.25510 و حد ضرر در 1.24950 قرار دارد، ریسک قیمت 56 پیپ میشود. هدفهای اصلاحی AD بهترتیب حدود 1.26029 و 1.26399 هستند؛ یعنی نسبت بازده به ریسک ناخالص تقریباً 0.93 و 1.59، پیش از لحاظ کردن اسپرد و اسلیپیج.
هدف اول در این حالت حتی به اندازه فاصله حد ضرر سود بالقوه ندارد. این نتیجه نشان میدهد چرا درستبودن نسبتهای هارمونیک بهتنهایی برای مناسببودن معامله کافی نیست. ممکن است با تأیید دیرتر، اسپرد بالاتر یا فاصله زیاد تا حد ضرر، هیچ نقطه ورود مناسبی باقی نماند.
نکته مهم که باید به یاد داشته باشید این است که ناحیه PRZ سیگنال خرید یا فروش نیست. پیش از هر سفارش، فاصله واقعی ورود تا حد ضرر، حجم موقعیت، رویدادهای خبری و هزینه اجرای معامله را بسنجید؛ اگر شرایط با برنامه ریسک هماهنگ نیست، از معامله صرف نظر کنید.

تفاوت گارتلی با خفاش و پروانه چیست؟
گارتلی، خفاش و پروانه هر 3 از ساختار پنجنقطهای XABCD تشکیل میشوند، اما نسبتهای فیبوناچی و محل تکمیل آنها متفاوت است. در جدول زیر، این 3 الگو را مقایسه میکنیم.
| الگو | اصلاح نقطه B از XA | محل تکمیل D | رابطه D با X |
|---|---|---|---|
| گارتلی | نزدیک 0.618 | اصلاح 0.786 از XA | داخل محدوده XA |
| خفاش | معمولاً 0.382 تا 0.50 | اصلاح 0.886 از XA | داخل محدوده XA؛ نزدیکتر به X |
| پروانه | نزدیک 0.786 | گسترش 1.272 از XA | فراتر از X |
در تفاوت گارتلی و خفاش، هر دو D را داخل XA نگه میدارند؛ اما خفاش اصلاح عمیقتری در D دارد و نقطه B آن معمولاً کمعمقتر است. در پروانه، برخلاف گارتلی، عبور D از X بخش عادی ساختار است.
این مقایسه فقط برای تشخیص نوع الگو است و جای اندازهگیری کامل نسبتها را نمیگیرد.
اشتباهات رایج در تشخیص الگوی گارتلی
بیشتر خطاهای کاربردی الگوی گارتلی از مرحله انتخاب موج یا تفسیر ناحیه تکمیل شروع میشوند. برای اینکه یک ساختار ظاهراً مناسب را بهاشتباه معتبر ندانید، موارد زیر را کنترل کنید:
- انتخاب سوئینگهای نامناسب: اگر X و A از نوسانهای جزئی انتخاب شوند، نسبتها ممکن است تصادفی با قواعد گارتلی جور شوند. ابتدا موجی را انتخاب کنید که در تایمفریم مورد بررسی واضح باشد.
- تغییر نقاط پس از اندازهگیری: جابهجایی B یا C فقط برای نزدیک کردن اعداد به 0.618 و 0.786، امکان ارزیابی بیطرفانه الگو را از بین میبرد. نقاط چرخش را قبل از محاسبه ثبت کنید.
- اشتباه گرفتن مبنای نسبتها: B و D نسبت به XA سنجیده میشوند، اما C نسبت به AB و گسترش CD نسبت به BC بررسی میشود. این چهار اندازهگیری را نباید به یک موج نسبت داد.
- ورود صرفاً با لمس D: واکنش کوتاه به سطح، پایان اصلاح را تأیید نمیکند. تا زمانی که نشانه قیمت طبق قواعد از پیش تعیینشده ظاهر نشده، الگو فقط یک سناریوی احتمالی است.
- نادیده گرفتن هزینه و زمان معامله: یک الگوی کوچک روی جفتارزی با اسپرد بالا ممکن است نسبت بازده به ریسک مناسبی نداشته باشد. انتشار خبرهای مهم نیز میتواند حرکت قیمت و کیفیت اجرای سفارش را تغییر دهد.
برای مرور نهایی، پیش از هر تصمیم از خود بپرسید: آیا XA واضح است؟ B نزدیک 0.618 قرار دارد؟ C داخل دامنه مجاز است؟ برآوردهای D همگرا هستند؟ قیمت از X عبور نکرده؟ آیا تأیید، حد ضرر و هدف از قبل مشخص شدهاند؟ پاسخ منفی به هر شرط اصلی، دلیل کافی برای کنارگذاشتن آن نمونه است.

جمعبندی؛ الگوی گارتلی را با نسبتها و تأیید قیمت بسنجید
الگوی هارمونیک گارتلی زمانی معنا دارد که 5 نقطه XABCD با قواعد مشخص شکل بگیرند. در نسخه استاندارد، B نزدیک اصلاح 61.8% و D نزدیک اصلاح 78.6% از موج XA است و D نباید از X عبور کند.
همگرایی AB=CD و گسترش BC میتواند محدوده PRZ را دقیقتر کند، اما بازگشت قیمت را قطعی نمیسازد. برای ارزیابی هر نمونه، نقاط موج را ثابت نگه دارید، شرط تأیید را پیشاپیش تعیین کنید و فاصله ورود تا حد ضرر و هدف را با هزینه واقعی معامله بسنجید.

